Nội tâm của họ không được trang điểm thêm những đứctính mà còn mất khí lực vì khi giao thiệp họ làm già, họ quá giao động, làm mất sự trầm tĩnh cần thiết cho các nhân đức lớn lên. Chỉ có những tâm hồn tự do đó mới nhẹ nhàng bay lên giữa bầu trời của thánh đức, quê hương của Thượng đế là Đấng toàn Thánh. Chiều nay ăn mai rửa.
Sa tăn vốn là thiên thần bị Thượng Đế trừng phạt nhưng vẫn sáng suốt. Ta thấy đó là những tinh thần, tình cảm mạnh tuy không đ àn áp nổi tình yêu cùng lương tâm, có thể ảnh hưởng trên ấy không ít. Lúc làm hiệu trưởng một trung học đường nọ tôi thấy có lối năm sáu nữ sinh mến cách đặc biệc một giáo sư kia cótính chuyên môn kỳ cục.
Chúng ta phải xét những quan điểm nầy: họ là người biết chuẩn bị cho cảnh lai sinh, biết yêu nhân loại cách thiết thực, biết vừa sống trầm mặc sâu sắc vừa hoạt động hy sinh cho tha nhân. Tôi xin lỗi bạn vì thành thực hiện giờ tôi không hiểu cá nhân bạn đâu. Mà khi họ không có gì nhất định từ thể xác đến tâm hồn thì am hiểu họ không phải chuyện chơi.
Tôi gặp cậu trai 11 tuổi leo một cây dừa. Tôi căn cứ vào ngòi bút của nguyễn Du để vẽ lại bộ mặt thực của những bạn trai có bụng dạ, ngôn ngữ, tác vi sở khanh. Aùo quần họ bảo thợ may cắt theo một kiểu nào đó Âu không Âu, Á không Á, mà xưa không xưa, nay không nay: thời trang riêng của họ.
Ba yếu tố nầy có thể giáo luyện con tim của bạn trai và giúp họ siêu hóa ái tình của mình, nếu họ biết rèn đúc đầu óc thông minh, anh dũng và hấp thụ những lời khuyên dạy bổ dưỡng của những người già kinh nghiệm, tài đức. Muốn trong sạch nếu không ở trong hôn nhân thì phải có lý tưởng tu đức và lánh các dịp hiểm nghèo. Bạn trai thiếu niên, thanh niên khó chú ý học hành lắm.
Chính Augustin và Rousseau đã qua thời kỳ mua bán thứ tình nầy. Tất cả các cảnh vật ấy làn say đắm tâm hồn bạn trai. Cũng có những bạn trai thân thể phụ nhược ưa cảnh sống ao tù.
Verlaine trong 15 phút họ thấy muốn thoát tục. Tôi muốn nói đa số nam thanh nếu gặp những người mà họ tin cẩn, có thể bộc bạch tâm hồn. Nếu thấy ai bất phục mình thì bất mãn, ghét đời, oán người.
Nhưng có không ít bạn trai nói nhiều đến đỗi không mấy bạn gái sánh bằng. Đàn ông càng lớn tuổi, óc càng già giặn, càng thèm sự bình yên nầy. Cũng đừng ỷ quyền cao, nuôi nấng họ, thấy họ cô thế mà xử bạc họ trước mặt kẻ khác, nhất là trước mặt phái yếu.
Họ nói bẻ miệng nữa. Cửa đời họ khép lại vì tâm hồn mất diễn cảnh. Rồi đến vai trò của lương tâm: tài năng nầy bắt buộc ráo riết người đàn ông một khi nhúng tay vào công việc xây dựng gia đình, biểu lộ tình yêu trong việc tính giao không thể để một mình đàn bà gánh trách nhiệm gia thất.
Họ không tin Aristote trong lời nầy: Hỡi các bạn, không có tri âm. Tôi lúc làm hiệu trưởng trung học, trong khi học sinh nam nữ thảo luận chung, hay nghe những câu đại khái của nam sinh: ối! Mấy chị mà làm gì! Để tụi tôi. Đào hoen quên má, liễu tan tác mày Nếu không gặp cảnh: Cúi đầu nép xuống sân mai một chiều trước mặt thuyền cũ của người yêu thì khi biết được vàng đá cũng phải khổ tâm thấy người vào chung gối loan phòng còn mình tựa bóng đ èn chong canh dài.