Mặc dầu vậy, tôi vẫn phải viết vì cần phải viết. Trong một chương sau, tôi sẽ xét những cách thoả mãn khát vọng đó. Còn lý trí, nó chỉ giữ trong đời ta một chỗ nhỏ nhoi.
Nhưng bạn đừng thất vọng. Nhờ tập trung tư tưởng đều đều (muốn vậy chỉ cần kiên nhẫn, ngoài ra chẳng có bí quyết nào khác) bạn có thể sai khiến óc bạn như nhà độc tài, bất kỳ lúc nào, bất kỳ ở đâu. Thiên-tài cũng không được hưởng thêm, dù chỉ là một giờ mỗi ngày.
Các triết gia đã giảng-nghĩa không gian mà không giảng nghĩa thời gian. Mà công ty bắt ông đợi mỗi ngày 2 lần mỗi lần năm phút, chính là bắt ông chịu thiệt như vậy. Thời giờ quý hơn tiền bạc nhiều.
Bây giờ thì tôi hết mắc cỡ rồi. Tôi đọc năm tờ nhật báo Anh, hai tờ Pháp và vô số tuần báo, tạp chí. Rồi tôi sẽ xin giảng tại sao.
Lý do không phải những tác phẩm trên không nghiêm túc mà vì: tiểu thuyết dở thì không nên đọc, còn tiểu thuyết hay thì làm cho ta đọc một mạch, nhanh như một chiếc thuyền con trôi theo dòng nước, và tới đoạn kết thì ta muốn hết hơi mà chẳng mệt nhọc chút nào. Họ khoe với bạn mỗi năm đọc được bao nhiêu cuốn. Thiên-tài cũng không được hưởng thêm, dù chỉ là một giờ mỗi ngày.
Đến mức đó thì đời ta có thể như đời sống trong tù và không phải là của ta nữa. Lẽ dĩ nhiên là bạn thích đọc báo (việc này có thể làm trong khi đợi bữa) hơn là nghĩ tới cái bổn phận bình thường mà quan trọng ấy - bổn phận tự xét mình - thì cái đó tùy bạn. Không có một vị thần linh nào bảo: "Người này hoặc là điên, hoặc có óc nô lệ.
Rồi ta tự bào chữa là không có thì giờ, rằng mỗi ngày chỉ có 24 giờ thôi. Sự thật là không có con đường nào dễ dàng cả. Tôi biết có những người cứ đọc, đọc như người ta uống rượu.
Đầy cả mặt đất, từng đóng ra đấy. Trong các loại văn, có lẽ nó bắt ta gắng sức nhiều hơn hết. Nếu bạn kiên nhẫn theo được như thế thì chẳng bao lâu bạn sẽ thấy cần bỏ ra bốn, có lẽ năm buổi tối để gắng sức làm cho xong một việc gì, cho đời thật là đáng sống.
Tập thể dục sáng và chiều, chỉ mười phút thôi, mà bạn thấy sức khỏe tăng lên suốt ngày, tới vẻ mặt của bạn cũng thay đổi hẳn nữa. Bọn trộm cướp suốt đời buồn khổ vì nguyên tắc của chúng trái với hành vi cướp bóc. Nghĩa là mình phải tự ngắm trân trân cái bộ mặt của mình trong gương, dù có phải thất vọng cũng ráng chịu.
Trong việc quyết định hoặc thay đổi nguyên tắc và trong lúc hành động, sách giúp ta được nhiều việc. Một nhiệm vụ đôi khi quá sức con người! Vậy mà, dù làm tròn được như lúc ta đã làm, ta cũng chưa được mãn nguyện, hồn ma trên kia vẫn lẩn quẩn quanh ta. Chẳng hạn khu vực âm nhạc (2).